WIEK PUSZCZAŃSKICH DĘBÓW

Wiek dębów puszczańskich jest trudny do precyzyjnego określenia. Obecnie przyjmuje się nie tylko dla Puszczy Białowieskiej, że dęby szypułkowe osiągają maksymalnie wiek 550-650 lat. I chyba tą górną granice wieku można przyjąć za najbardziej prawdopodobną. Obwód pnia jest niejedną, ale chyba najważniejszą przesłanką pozwalających na w miarę precyzyjne określenie wieku drzewa. Najpewniej przy tego rodzaju powiązaniu wieku drzewa z obwodem pnia należałoby także uwzględnić żywotność drzewa, siedlisko, w którym dane drzewo rośnie, pewne genetyczne cechy, które posiada dany egzemplarz drzewa. Tego typu powiązanie poszczególnych czynników wymagają dalszy wnikliwych badań. Pomiary przeprowadzone przez ze mnie w latach 1984-2005 wskazują, że średnio dębom z przedziału obwodu pnia od 450 cm do 550 cm przybywa 1,18 cm rocznie. Dlatego w pewnym przybliżeniu można przyjąć, że dąb o obwodzie 550 cm jest o ok.80-100 lat starszy niż ten, który liczy 450 cm obwód pnia na wysokości piersi. W niższym przedziale obwodu (350-450 cm obwodu pnia) przyrost obwodu zapewne jest dynamiczniejszy, natomiast w dęby powyżej 550 cm obwodu pnia przyrastają wolniej - średnio 0.94 cm rocznie. Naturalnie same pomiary nie są pozbawione błędu, ale zapewne dostarczają danych pozwalające na pewne uogólnienia.

Trzeba jednak zaznaczyć, że obwód pnia nie jest do końca reprezentatywny dla wieku wielu puszczańskich drzew. Mogą być drzewa o pniu zdeformowanym, nienaturalnie pogrubionym (np. dąb - tzw. "Beczka" z oddziału 544), gdzie mamy na pewno do czynienia z zawyżeniem obwodu pnia w stosunku do wieku drzewa. Można też mieć do czynienia z drzewem, które faktycznie jest rośliną złożonym z dwóch różnych, zrośniętych drzew - takie podwójne drzewa znacznie szybciej przyrastają - a jeżeli zrośnięcie nastąpiło we wczesnym okresie wzrostu, to może być nawet trudne do dostrzeżenia na postawie jedynie oglądu pnia (np. dąb z oddziału 512 przez 20 lat przybył w obwodzie pnia o 65 cm ), podobnie drzewo stojące przy wiacie turystycznej w Budach przybył ok. 50 cm też przez 20 lat, czy dąb w oddziale 600 - choć w obu tych przypadkach istnieje tylko podejrzenie zrośnięcia dwóch drzew. Do brak korelacji miedzy obwodem pnia a wiekiem może się także przyczynić niesprzyjające warunki przyrodnicze, w których drzewo rośnie.

Mając na uwadze powyższe spostrzeżenia mocno uogólniając można przyjąć, że puszczański dąb o obwodzie pnia 450 cm liczy średnio 300 lat - a ten o obwodzie 550 cm ma ok. 400, a obwodzie ok. 600 cm - ok. 500 lat? Ważna kwestią jest też proces tempa zamierania puszczańskich olbrzymów. Z moich spostrzeżeń wynika, że naprawdę trudno jest jednoznacznie orzec na postawie oglądu kondycji drzewa, jak długo jeszcze będzie ono rosło. Widziałem drzewa, które już przed 15 laty wyglądały nie najlepiej (niewielka ilość liści w koronie, część gałęzi uschnięte, ubytki kory na pniu), a jednak do dziś ich stan żywotności nie uległ większej zmianie. A są drzewa, które w przeciągu kilku lat potrafią całkiem uschnąć. Doskonałym przykładem tego jest dąb rosnąc na skraju Puszczy Białowieskiej w Łozicach. Jeszcze 3 lata temu drzewo było w całkiem dobrej kondycji (zdjęcie z 2003 roku), a dziś praktycznie zbliża się do kresu swojego trwania (zdjęcie z 2005 roku). Przez ostatnie 3 lata jego kondycja pogorszyła się bardziej niż przez wcześniejsze 19 (zdjęcie z 1984 roku). Obecnie ten wspaniały dąb jest już suchy! Na pewno Puszczańskie drzewa kryją przed nami jeszcze wiele zagadek dotyczących swojego wieku, dlatego należy w przyszłości na większą skalę prowadzić badania w tej dziedzinie, ale nawet i one prawdopodobnie nigdy nie pozwolą nam na jednoznaczne wskazanie najstarszego dębu w Puszczy Białowieskiej.

Oddział	Obwód pnia (data pomiaru) (cm)	Obwód pnia (2005) (cm)	Średni przyrost roczny (cm)	Uwagi
246	545(1984)	566	1	-
252	680(1989)	690	0,62	-
306	505(1984)	525	0,95	-
334	470(1984)	497	1,28	-
360	550(1989)	560	0,62	-
364	550(1984)	602	2,47	Możliwe, że są to dwa zrośnięte drzewa
389	540(ok. 1965)	590	1,25	-
392	590(1989)	610	1,25	-
392	545(1989)	565	1,25	-
414	393(1984)	415	1,04	-
420	630(1985)	658	1,4	-
420	515(1985)	540	1,25	-
449	470(ok. 1965) 488(1983)	505	1,22	-
475	580(ok. 1965)	630	1,25	-
488	580(ok. 1965)	620	1	-
488	515(1984)	540	1,19	-
488	450(1984)	480	1,42	-
488	515(1984)	535	0,95	-
488	465(1984)	490	1,19	-
512	480(1984)	545	3,09	Są to dwa zrośnięte drzewa.
512	485(1984)	500	0,71	-
514	450(1965)	493	1,07	-
515	564(1992)	572	0,61	-
536	566(ok. 1965)	598	0,8	-
536	510(1984)	540	1,42	-
536	495(1984)	524	1,38	-
536	445(ok. 1965)	495	1,25	-
579	512(ok. 1965)	555	1,07	-
580	510(ok. 1965)	555	1,12	-
599	480(1991)	492	0,85	-
600	565(ok. 1965)	630	1,62	Możliwe, że są to dwa zrośnięte drzewa